Tweede nummer van jaargang 38, verschenen op 23 mei 2025. Bestel dit nummer los of word meteen abonnee of donateur. Een digitale versie (pdf) is ook direct leverbaar vanuit onze webwinkel.
Beknopte inhoud
- Vooraf door hoofdredacteur Ronald Veldhuizen
- Twijfel aan vaccins, geloof in parasieten door Arno van ’t Hoog
De Verenigde Staten hebben sinds enkele maanden antivaxer Robert F. Kennedy junior als volksgezondsheidminister. Hij doet uitspraken die lijken op de onzin die sommige influencers verkondigen. - Fluoridefobie door Paul Serail
Tandpasta ligt onder vuur. Tandartsen krijgen ouders in de stoel die niet willen dat hun kinderen fluoridetandpasta gebruiken. Intussen wil de gezondheidsminister van de VS fluoride uit het kraanwater verbannen. Terecht? - Wereldreizigers en wereldfantasten door Jaco Berveling
Begin twintigste eeuw gingen in Europa en de Verenigde Staten veel jonge arbeiders te voet op wereldreis. Ze vertelden over hun avonturen de meest onwaarschijnlijke verhalen. - Alledaagse skepsis door Richard Engelfriet
Deze keer: de dubieuze kleurentests Insights Discovery en DISC. - Onterecht ondergangsdenken door Ronald Veldhuizen
Oorlog aan de grenzen, wankelende wereldmachten en klimaatverandering. Gaan we beschavingen als Paaseiland, de Vikingen op Groenland en de Maya’s achterna? - Wordt Nederland steeds grimmiger? door Ronald van Steden
Nederland is over het algemeen een stabiel en veilig land, maar dat voelt niet altijd zo. Er sluimeren in de samenleving gevoelens van onbehagen over verruwing, verharding, afnemende sociale cohesie en economische neergang. - ‘Polarisatie kan juist goed zijn voor een democratie’ door Richard Engelfriet
Interview met socioloog Quita Muis. - Vooral de onderbuik oordeelt op het eerste gezicht door Ronald Veldhuizen
Kun je aan iemands gezicht zien of de persoon in kwestie intelligent is of goed te vertrouwen? In dat pseudowetenschappelijke idee geloven vooral mensen die graag oordelen op intuïtie, blijkt uit nieuw Nederlands onderzoek. - De valkuilen van een doemscenario door Harry van Dalen
Milieuvervuiling en klimaatverandering zullen de komende decennia het beleidsdebat domineren, zeker met een groeiende wereldbevolking. Er worden al gauw doemscenario’s van stal gehaald, maar dat is niet zomaar terecht, laat het werk van Lin Ostrom zien, Nobelprijswinnares economie in 2009. - Onzin over de meent door Jan Willem Nienhuys
- Rare Apparaten Museum door Pepijn van Erp
- Boekrecensies door Suzanne Weusten en Pepijn van Erp
Data, kritisch denken, en UFO’s - In memoriam: Joe Nickell door Jan Willem Nienhuys
- Correspondentie: EMDR
- Skepsis-congres 2025
Inschrijving is nu open! - Ype & Ionica zijn skeptisch
Samenvattingen
Vooraf
Ronald Veldhuizen
Skepter 38.2 (2025) p. 3
De hoofdredacteur vindt zichzelf redelijk optimistisch, maar ‘Oekraïne’ en ‘Trump’ doen hem toch twijfelen. In dit nummer het een en ander over ondergangsdenken.
Trefwoorden: optimisme
Onderwerp: skepsis – publicaties
De Amerikaanse ziekte
Twijfel aan vaccins, geloof aan parasieten
Arno van ’t Hoog
Skepter 38.2 (2025) p. 6-8
De nieuwe Amerikaanse minister van volksgezondheid (Secretary of Health and Human Services) Robert F. Kennedy junior heeft allerlei alternatieve ideeën over voeding, vitamines en vaccinaties. Ontwormingsmiddelen tegen kanker worden poplulair in de VS. Hij propageert methyleenblauw tegen alle kwalen, omdat het de mitochondriën fitter zou maken.
Trefwoorden: RFK jr., mazelen, vitamine, ivermectine, MAHA, dierlijk vet, influencers, fenbendazol, methyleenblauw, parasieten
Onderwerp: gezondheid – alternatieve geneeswijzen
Fluoridefobie
Paul Serail
Skepter 38.2 (2025) p. 9-13
Smetteloos gevlekt (kader)
Skepter 38.2 (2025) p. 11
Betere tanden in Tiel (kader)
Skepter 38.2 (2025) p. 12
De fluoride in tandpasta beschermt tegen gaatjes. De auteur legt uit hoe dat werkt. De fluoride in de mondholte zorgt voor een steviger variant van het tandemail. Fluoride zit overal in (een kwart milligram per kilo of liter van het meeste voedsel, ook drinkwater, maar één theezakje produceert wel 5 milligram). Je kunt met voedsel meer fluoride binnenkrijgen dan bij het tandenpoetsen. Toch zijn sommige mensen bang voor fluoride in tandpasta. In de VS bevat in sommige arme gebieden het water wel 5 milligram fluoride per liter; dan kan onderzoeken naar verband tussen IQ en fluoride-inname vertekenen. Drinkwater met 1 milligram fluoride per liter is optimaal voor tandbescherming, bij meer [NB. 2 mg/l] krijg je gevlekte of bruine tanden. De ‘fluoridesceptici’ zijn niet op de hoogte van de feiten. De consequentie van poetsen met ‘natuurlijke’ tandpasta is tandreparatie met niet zo natuurlijke vulmaterialen en evenmin natuurlijke verdoving (mede als gevolg van onnatuurlijke eetgewoonten).
Trefwoorden: fluoride, gebit, cariës, Radar, Theo Bergmann, Tamara Elbaz, Wil van der Sanden, hydroxyapatiet, natuur, Culemborg, Tiel, Moolenburgh, Frederick McKay
Onderwerp: gezondheid – diëten
Wereldreizigers en wereldfantasten
Jaco Berveling
Skepter 38.2 (2025) p. 14-19
Een wereldreis in 80 dagen (kader)
Skepter 38.2 (2025) p. 18
Eind 19de eeuw kwam het in de mode om wereldreizen te voet of per fiets te maken, eerst in de VS, en daarna elders. Dit verschijnsel duurde tot circa 1935. Romans als De reis om de wereld in 80 dagen, en Met een kwartje de wereld rond dateren uit die tijd. Veel van deze wandelaars verkochten prentbriefkaarten om aan geld te komen en zochten contact met krantenredacties. Daar vertelden ze nogal wat sterke verhalen, en bij veel kranten moet men gevonden hebben dat je zulke verhalen niet kapot moet checken. Ze brengen wat kleur in het leven. Dat checken gebeurde uiteindelijk wel met Willem van Deventer, rond 1910.
Trefwoorden: wereldwandelen, globetrotter, Delpher, Gijs Kriesz, Jan Belgraver, Jan de Tppelaar, Willem van Deventer, Algemeen Handelsblad, James Cortada, William Aspray
Onderwerp: misvattingen
Alledaagse skepsis
Geld uit de zak kloppen met onzinkleurentests
Richard Engelfriet
Skepter 38.2 (2025) p. 20-21
DISC en Insights Discovery zijn tests die aan mensen een kleur toekennen (bijvoorbeeld geel voor laf, Chinees of vrouw) nadat ze een lijst met vijftig vragen over zichzelf hebben ingevuld. Geen wonder dat mensen zichzelf dan in de uitslag herkennen. De tests zijn onzin en niet eens te vinden in de lijst van 850 tests die de Commissie Testaangelegenheden Nederland (COTAN) bijhoudt. Blijkens de websites van DISC en Insights Discovery vinden ze accreditatie belangrijk, want wie een paar honderd euro betaalt, kan ‘DISC gecertificeerd’ worden.
Trefwoorden: kleurentest, DISC, Insights Discovery, Jung, Moulton Marston, British Psychological Society, HR, COTAN
Onderwerp: psychologie – algemeen
Onterecht ondergangsdenken
Ronald Veldhuizen
Skepter 38.2 (2025) p. 22-27
Jared Diamond schreef Collapse: How societies choose to fall or succeed (2008). Daarin vertelt hij een fantasieverhaal over Paaseiland. De inwoners zouden all palmbomen hebben gekapt om ze als rollers voor hun grote beelden te gebruiken. Gevolg: hongersnood en oorlog. Daarna ging de bevolking van tienduizenden naar een paar duizend. Onzin. De bevolking was nooit meer dan een paar duizend. De bomen verdwenen door de vraatzucht van ratten. Analoge misvattingen zijn erover de Maya’s (daar zijn er nog miljoenen van) en Groenland. In de bundel Questioning Collapse Human Resilience, Ecological Vulnerability, and the Aftermath of Empire (2009) geredigeerd door Patricia McAnany en Norman Yoffee wordt het allemaal uitgelegd.
Trefwoorden: Jared Diamond, Paaseiland, Stan Katee, Therry Baudet, Rapa Nui, Jan Boersema, Jacques Coustea u, Bill Mulloy, Stonehenge, Maya, Groenland
Onderwerp: maatschappij
Wordt Nederland steeds grimmiger?
Ronald van Steden
Skepter 38.2 (2025) p. 28-32
De cijfers over criminaliteit (moord, inbraken, vandalisme) tonen een gestage mindering [NB. circa 3% per jaar over een periode van 20 jaar], maar veel mensen denken dat de samenleving erop acheruit gaat. Dat gevoel is trouwens van alle tijden. Die gevoelens komen voort uit wantrouwen jegens de overheid, en zorgen over de nabije en verre toekomst. Dat wantrouwen wordt gevoed door zaken als de toeslagenaffaire, de afhandeling van aardbevingsschade in Groningen en ook het beleid tijdens de covid-epidemie. Het leeft vooral bij lager opgeleiden en bewoners van het platteland en achterstandswijken. Het wegbezuinigen van gemeenschapsvoorzieningen werkt negatief. De overheid moet meer haar best doen on nabij, welwillend en ondersteunend te zijn. Econoom Piketty en filosoof Sandel denken dat een gevoel van gelijkheid onbehagen tegengaat.
Trefwoorden: moord, slachtofferschap, criminaliteit, Mastroianni, Gilbert, middeleeuwen, CBS, SCP, aardbevingen, Groningen, toeslagenaffaire, Zygmunt Bauman, Trimbos-instituut, depressie, Schnabel, Frank Gootjes, RIVM, covid, Piketty, Sandel
Onderwerp: maatschappij
‘Polarisatie kan juist goed zijn voor een democratie’
Richard Engelfriet
Skepter 38.2 (2025) p. 33-36
Interview met Tilburgse socioloog Quita Muis, over haar recente proefschrift [NB promotie september 2024]. Zij vond, in tegenstelling tot wat driekwart van de Nederlanders denkt, dat polarisatie afneemt. Haar gegevens zijn die van de bevindingen sinds 1981 van de European Values Study. Er is wel veel discussie, speciaal bij hogeropgeleiden, maar de onderliggende waarden worden steeds meer gelijk. Het vertrouwen in parlement en rechtsstaat wordt wel minder. Maar met het gevoel van polarisatie is het net als met het gevoel van veiligheid: voor het gevoel gaat het net de andere kant op als de realiteit. Critici vraagt ze altijd om met data te komen.
Trefwoorden: proefschrift, polarisatie, Sander Schimmelpenninck
Onderwerp: maatschappij
Vooral de onderbuik oordeelt op het eerste gezicht
Ronald Veldhuizen
Skepter 38.2 (2025) p. 37
De helft van de Nederlanders denkt dat iemands karakter aan het gezicht valt af te lezen. Maar bij een proef (2014) blijken de oordelen sterk af te hangen van hoe de foto genomen is en bij een andere proef blijken mensen gezichten van Nobelprijswinnaars en zware criminelen even betrouwbaar te vinden. Twee Nederlandse onderzoekers constateerden dat personen die geloven in gelaatskunde ook de eigen intuïtie hoog schatten.
Trefwoorden: fysionomie, gelaatskunde, Bastian Jaeger, Todorov, Jenny Porter, stephen Porter
Onderwerp: psychologie – algemeen
De valkuilen van een doemscenario
Harry van Dalen
Skepter 38.2 (2025) p. 38-44
Onzin over de meent (kader)
Jan Willem Nienhuys
Skepter 38.2 (2025) p. 43-44
Elinor Ostrom (1933-2012) kreeg in 2009 de Nobelprijs voor haar werk over hoe gemeenschappen gezamelijke hulpbronnen beheerden. Daar ging haar proefschrift (1965) ook over. De inspiratie was een lezing van Hardin over hoe hebzucht gemeenschappelijke hulpbronnen (‘de meent’) vernietigt. Hardin had het fout. Gemeenschappen die gemeenschappelijke hulpbronnen gebruiken, beheren de veelal op een verstandige manier. Dat was ook het geval in Hardins voorbeeld (de Engelse meent). De vernietiging gebeurt door personen die juist geen deel van die gemeenschap zijn. Ostroms werk kan helpen bij de aanpak van het probleem van klimaatverandering. Proberen dat ‘van bovenaf’ te regelen met dwangmaatregelen gaat niet werken.
Trefwoorden: Ehrlich, Hardin, Malthus, Adam Smith, tragedy of the commons, Verenigde Naties, Lin Ostrom, klimaat, Locke, Thomas More, Kalr Marx,
Onderwerp: maatschappij
Rare Apparaten Museum
Pepijn van Erp
Skepter 38.2 (2025) p. 45
Op de website Skepsis staat tegenwoordig het Museum voor Rare Apparaten (voorheen bij SKEPP). Oorspronkelijk door Roeland Heeck opgezet als een soort leidraad: ‘Als u dit apparaat bij een behandelaar ziet staan, maak dan rechtsomkeert’. Deze keer de Broncorrector en de Gaatjesbril.
Trefwoorden: rare apparaten, Heeck, SKEPP
Onderwerp: gezondheid – kwakzalverij
Data, kritisch denken, en UFO’s
Mindmasters
Suzanne Weusten
Skepter 38.2 (2025) p. 46
Kritisch leren denken
Suzanne Weusten
Skepter 38.2 (2025) p. 46-47
UFO
Pepijn van Erp
Skepter 38.2 (2025) p. 47
Drie recensies.
Sandra Matz, Mindmasters: The data-driven science of predicting and changing human behavior (2025). Uit analyse van de activiteiten van mensen op internet is veel informatie te destilleren, die kan worden gebruikt voor gerichte advertenties, maar wellicht ook (bijvoorbeeld) therapeutisch of een andere positieve manier. Edward de Vooght, Kritisch leren denken: Wetenschappelijke vragen om de wereld beter te begrijpen (2025) is gericht op docenten. De Vooght onderscheidt acht ‘waarheden’ (zoals consistentie die vooral speelt in literatuur en wiskunde). De Skepter-lezer zal er ook nieuwe kritische vragen in vinden. Wim Van Utrecht en Frederick Delaere, UFO. Niet te geloven!: Wat we denken te zien en wat we echt zien (2025). Het Vlaamse ufo-meldpunt kreeg in de jaren vanaf 2007 wel 3000 meldingen binnen, en dit boek van 304 pagina’s bespreekt allerlei verschjnselen, van drones tot bijzonnen die tot zulke meldingen kunnen leiden.
Trefwoorden: kritisch denken, ufo, internet
Onderwerp:
Joe Nickell (1944-2025)
Jan Willem Nienhuys
Skepter 38.2 (2025) p. 48
In Memoriam voor de op 4 maart overleden paranormaal onderzoeker Joe Nickell. In 2006 sprak hij op ons congres en hij schreef ook columns voor Skepter.
Trefwoorden: Nickell
Onderwerp: skeptici
Over honden, traumatherapie en conditionering gesproken (Brief.)
Erik ten Broeke
Skepter 38.2 (2025) p. 49
De auteur zet kritische kanttekeningen bij het artikel over EMDR bij honden. De auteur (Kapteijn) is daar kritisch over, maar bezondigt zich aan irrelevante speculaties.
Trefwoorden: EMDR, honden, conditionering
Onderwerp: psychologie
Kaarten te koop voor Skepsis-congres 2025: Was vroeger alles beter?
Skepter 38.2 (2025) p. 50
Het aanstaande congres is op 1 november 2025 in Amersfoort. De sprekers (Japke d. Bouma, Hidde Boersma, Margriet van der Heijden, Laura Batstra_ zijn al bekend. De kaartverkoop is al gestart.
Trefwoorden: congres
Onderwerp: skeptici – congres
Ype en Ionica zijn skeptisch
Ype Driessen en Ionica Smeets
Skepter 38.2 (2024) p. 51
Het wood wide web.
Trefwoorden: humor
Onderwerp: humor
