Hoe verkoop je pseudowetenschappelijke plasmatechnologie aan consumenten? De zogeheten Keshe Foundation doet dat door met technische termen en autoriteit te strooien, bizarre voorspellingen te doen en zich af te zetten tegen de gevestigde wetenschap. Een bekende formule, uitgekiend tot in de puntjes.
Door Jarit Lekanne gezegd Deprez, in Skepter 39.1
Gezond worden doe je in een ruimteschip. Of, althans, in een bolvormige designcocon met daarop NASA-kleuren. Die hoeft niet eens de ruimte in, maar produceert hypergezond voedsel uit speciale energie en heeft geen verbrandingsmotor nodig voor wie toch het luchtruim kiest. De cocon is gemaakt door het Spaceship Institute en bedacht door een man in maatpak, vriendelijk glimlachend onder zijn snor: Mehran Tavakoli Keshe.
Wie Keshe opzoekt, treft een man met een indrukwekkend resumé. Hij zou de zoon zijn van een gerenommeerd Iraans röntgenwetenschapper en heeft tussen 1978 en 1981 nucleaire wetenschap gestudeerd aan het Queen Mary College van de University of London, met een specialisatie in reactorcontroletechnologie (een vak dat niet te vinden is bij die universiteit). In 2016 begon hij op sociale media te publiceren onder de naam Keshe Foundation Spaceship Institute, waarmee hij een wereldwijde aanhang van tienduizenden volgelingen wist te verzamelen.
Centraal in zijn gedachtegoed staat het concept ‘plasma’. Nee, dat is niet plasma zoals natuurkundigen het zien (namelijk een toestand waarin moleculen zich kunnen bevinden: op aarde bestaan plasma’s in spaarlampen en bliksemschichten). Keshe geeft het een totaal andere betekenis: dit plasma zou een universele energievorm zijn die alles in het universum met elkaar verbindt en waarmee zowel materie als gezondheid beïnvloed kunnen worden.
Met zijn plasmatechnologieën zegt Keshe oplossingen te hebben gevonden voor ’s werelds grootste problemen: hongersnood, armoede, ziekte en zelfs het schrijnende gebrek aan mogelijkheden tot particuliere ruimtevaart. Een jaar na de oprichting van de Foundation werd Keshe samen met zijn vrouw door de Belgische rechter veroordeeld voor oplichting en onwettige uitoefening van de geneeskunde. Toch loopt Keshe nog steeds vrij rond; afgelopen jaar was hij nog te gast als spreker op het ‘World Congress of Psychotherapy’ in Wenen, worden zijn technologieen nog volop verkocht en lijkt de groep volgers nog dagelijks te groeien. Keshe laat ermee zien hoe je mensen succesvol misleidt, in vier stappen.
1.Claim Autoriteit
Het opbouwen van vertrouwen is een essentiële stap in Keshes blauwdruk. Dat hij een wetenschappelijke autoriteit is, mag door zijn studieachtergrond als vanzelfsprekend beschouwd worden. Met uitspraken als ‘het binnenste van een deeltje is niet anders dan een zonnestelsel’ (dat klopt niet) en ‘elk element in het periodiek systeem bevindt zich in het lichaam van de mens’ (onwaarschijnlijk) is de gemiddelde lezer al snel onder de indruk. Verder verwijst Keshe geregeld naar vermeende samenwerkingen met NASA, CERN, de Chinese overheid en andere instituten: stuk voor stuk onbevestigd en zonder enig spoor in officiële bronnen. Keshe benadrukt graag zijn wetenschappelijke autoriteit. Daarnaast ziet hij ook nog eens kans om zijn kennis te delen – uiteraard door middel van onbaatzuchtige inzet en met als doel de wereld te verbeteren. Via de maandelijkse Plasma Times, online Knowledge Seeker Workshops en presentaties op conferenties probeert hij zijn uitvindingen voortdurend aan de wereld te openbaren. Dat dit openbaren herhaaldelijk niet lukt, naar eigen zeggen door de geheime diensten, de olie-industrie of simpelweg door ongunstige kosmische timing, wordt door zijn volgers met begrip onthaald. De wereld is kennelijk nog niet klaar voor deze technologieën.
2. Bied hoop aan de wanhopigen
De blauwdruk zou niet compleet zijn als Keshe zich niet zou richten op mensen die weinig alternatieven meer zien dan in hem geloven. Zijn plasmatechnologieën worden aangeprezen als laatste redmiddel voor ernstige ziekten. Kanker, ALS, fibromyalgie, depressie: allemaal zouden ze volgens hem behandelbaar of zelfs te genezen zijn, in sommige gevallen zelfs in enkele dagen. Tijdens een speciale ‘Cancer Blueprint Day’ beloofde hij dat tumoren verdwijnen met behulp van zijn plasmaproducten. Volgens de Noorse krant Tromsø beweerde een Keshe-vertegenwoordiger op een beurs dat ‘alle vormen van kanker te genezen zijn’ en raadde hij patiënten aan hun chemotherapie uit te stellen om eerst Keshes methode te proberen. Ook ALS-patiënten kregen hoopvolle verhalen voorgeschoteld over mensen die na weken plasmabehandeling weer konden bewegen. Bied hoop aan de wanhopigen
Voor wie lijdt aan chronische pijn zijn er gecertificeerde producten die rug-, knie- en polspijn verminderen middels slim gebruik van plasmavelden. Zelfs mentale problemen zouden eenvoudig op te lossen zijn: in zijn 44e ‘Health Teaching Workshop’ beweerde Keshe dat mensen die lijden aan depressie of alcoholverslaving na enkele maanden genezen zijn na dagelijks rondlopen met een met zinkoxide besprenkelde toiletrol om het hoofd. Zo biedt hij wanhopige mensen precies wat ze willen horen: hoop.
Wie Keshe volgt, ziet dat het hem aardig lukt om een trouwe groep volgelingen te verzamelen. Zijn sociale media trekken een groot en internationaal publiek, met regelmatig tienduizenden kijkers per video. Zijn producten en workshops duiken op in spirituele kringen van Ghana tot Nieuw-Zeeland en inmiddels ook in Nederland, bijvoorbeeld bij de webwinkel Lumion Creations, die ook plasma in buisjes en geurstokjes verkoopt (‘zo sterk […] als een minizon’). Hoewel het lastig te achterhalen is hoe omvangrijk zijn operaties precies zijn, staan er op socialemediaplatforms zoals Facebook verschillende getuigenissen van mensen die forse bedragen neerlegden voor behandelingen of apparatuur. Soms gaat het om enkele honderden euro’s voor een flesje plasma, soms om complete thuissystemen van tienduizenden euro’s.
3. Lever grootse beloften en bizarre voorspellingen
Als de basis van geloofwaardigheid en een loyale schare volgelingen eenmaal staat, kan het echte werk beginnen. Voor Keshe betekent dit vooral het verkopen van plasmatechnologieën en het doen van grootse voorspellingen. De continue stroom van voorspellingen houdt zijn volgers betrokken en verstevigt zijn positie als alwetend visionair: wie zulke ingrijpende gebeurtenissen aan ziet komen, moet immers wel over uitzonderlijke kennis beschikken. Intussen voorziet de verkoop van plasmaproducten in een constante stroom inkomsten. Neem de Cosmic Ray Communication Bundle (bijna zevenduizend euro plus driehonderd euro per jaar), die communicatie op iedere afstand mogelijk zou maken via plasmavelden. Voor wie het dichter bij huis zoekt, is er de ‘Plasma Care Soap Bar’ (99 euro en 99 cent), die volgens de omschrijving een ‘plasmagische ervaring’ biedt. En voor wie serieus wil investeren, is er de ‘Flight Enhancement Spaceship Unit’ (tien miljoen euro), bedoeld voor transport van goederen of mensen binnen de baan van de aarde. Wie de moeite neemt om producten als de ‘Cosmic Ray Plasma Energy Transmutation’-set van €4999,00 even op te zoeken via Google, vindt exact dezelfde producten (met identieke foto’s) op de Chinese webshop Alibaba voor minder dan tien euro. Een van zijn meest opmerkelijke voorspellingen deed hij in 2016: een aardbeving van 20 tot 24 op de schaal van Richter die Zuid-Amerika in tweeën zou splijten en zo’n 40 miljoen doden zou eisen. De positieve kant, aldus Keshe: de catastrofe zou door de instorting van de wereldeconomie uiteindelijk ook wereldvrede brengen. Dat een dergelijke beving natuurkundig onmogelijk is – en genoeg energie zou bevatten om de aarde miljoenen keren compleet te laten verdampen – deed volgens hem niets af aan de voorspelling. Toen hij een jaar later op de uitblijvende ramp werd aangesproken, bleef hij volhouden dat alles wat hij voorspeld had, gebeurd was. Andere beloften betroffen onder meer wereldvrede in 2015, anti-zwaartekrachtvoertuigen in 2016 en zelfs de komst van UFO’s in 2017, maar ook die wachten nog altijd op hun vervulling.
4.Creëer een complot-loop
De sluitsteen van Keshes blauwdruk is de cirkelredenering die in zijn verhaal is ingebouwd. Hij presenteert zichzelf als een weldoener die de wereld wil verbeteren met baanbrekende technologieën en een ogenschijnlijk onbaatzuchtige missie. Het is dan, zo suggereert hij, niet meer dan logisch dat hij wordt tegengewerkt door bestaande machtsstructuren en lobby’s: er staat immers veel geld op het spel als het gaat om kankerbehandeling, fossiele brandstoffen en oorlog. Elke mislukte demonstratie of geannuleerde conferentie wordt in dit licht niet gezien als bewijs tégen hem, maar juist vóór: als machtige partijen hem zo ijverig proberen te stoppen, moet hij wel iets in handen hebben dat hun belangen bedreigt. Dit is een klassiek voorbeeld van een self-sealing complotlogica: elk tegenbewijs wordt omgedraaid tot bevestiging van zijn gelijk. Het maakt Keshe vrijwel onschendbaar voor rationele kritiek en zorgt ervoor dat volgelingen zich steeds dieper in het verhaal ingraven, want wie hem wantrouwt, bewijst daarmee vooral dat hij gelijk heeft. De denkbeelden, voorspellingen en producten van Keshe werken ongetwijfeld op de lachspieren van de weldenkende en kritische lezer. Toch weet Keshe met zijn gehaaide mix van autoriteit, pseudowetenschap en complotdenken een behoorlijk grote schare volgelingen te misleiden. Vanzelfsprekend is er niks mis met een gezonde dosis hoop en geloof, maar het wordt kwalijk als kwetsbare mensen door deze misleiding verstoken blijven van de medische zorg die ze nodig hebben en beroofd worden van financiële middelen die ze beter hadden kunnen besteden aan zaken die daadwerkelijk een positieve bijdrage zouden leveren aan hun welzijn, gezondheid of levensgeluk. Hoewel plasma voor de leek dan onzichtbaar mag zijn, is het effect op het beoordelingsvermogen van Keshes volgelingen dat allerminst.
Jarit Lekanne gezegd Deprez is onderwijswetenschapper en publicist.
Foto Keshe: AhmedHasibulHasan, CC via Wikimedia Commons