.
Van manifesteren tot cacao-ceremonies en feromonen: rondom liefde circuleert veel zweverige onzin. Psychologen en wetenschappers leggen uit wat er wél achter aantrekkingskracht schuilt – en waarom we zo graag in romantische mythes geloven.
Over de zomer claimde weekblad Margriet dat ‘Gevoelige Kreeften worden omgeven door een sterke liefdesenergie.’ De Boogschutter had vorige zomer ‘de grootste kans om haar gepassioneerde kant meer te ontwikkelen’. En ‘Schorpioenen waren magneten als het de liefde betreft’. Als de sterren maar goed staan, lijkt het. De Margriet bewijst: in de zomer fladdert een hoop liefdesonzin door de lucht. Spirituele liefdesgoeroes zijn telkens de voornaamste bron, in zowel lifestyletijdschriften als op sociale media. Daarnaast zit er veel larie in liefdeseten. Maar ook onverbeterlijke oneliners over hoe de liefde werkt snijden niet altijd hout. De vraag is dan ook: welke hartjes-en-bloemetjes-onzin bestaat er allemaal?
Door Niels Olfert, freelance wetenschapsjournalist, in Skepter 39.2
Liefde het universum in slingeren
Mensen voor je winnen kán gewoon. Als je maar gelooft en probeert, zul je je droompartner manifesteren. Dat beweert ‘manifestatie-expert’ Leila Claassens in Manifestatie Magazine (ja, dat bestaat echt). Wie de liefde manifesteert ‘slingert’ de intentie liefde te krijgen het universum in, beweert datzelfde tijdschrift. Doordat vervolgens trillingen en energieën op elkaar aansluiten wordt die intentie werkelijkheid, pretendeert inspirerendleven.nl, een online spiritualiteitsmagazine met bijna negentigduizend sociale-mediavolgers.
Toch heeft zo’n geforceerde liefdeslancering weinig met liefde te maken, denkt Iliana Samara, psycholoog aan de Universiteit Leiden met een specialisme in aantrekkingskracht. ‘Liefde gaat niet over iets het universum in slingeren’, zegt ze. Wat er met manifesteren werkelijk gebeurt is dat je je anders gaat gedragen. ‘Het helpt om een doel voor ogen te hebben’, vertelt ze. ‘En als je met ‘manifesteren’ je kledingstijl herontdekt en je haar doet om aantrekkelijker te lijken onderneem je toch stappen om dat doel te bereiken. De Amerikaanse psychologen Gary Latham en Edwin Locke kwamen in 1979 met bewijs dat doelen stellen prestaties helpt verbeteren. Hun doelstellingstheorie wordt nog altijd vaak gebruikt bij persoonlijke ontwikkeling. Maar doelen stellen is wat anders dan iets het universum in slingeren,’ zegt Samara.
Spirituele liefdesgoeroes misbruiken natuurwetenschappen wel vaker. Tegen psychologie.nl noemde hoogleraar sterrenkunde Vincent Icke de stelling dat gelijksoortige liefdespartners elkaar aantrekken met natuurkundig bewezen trillingen ‘volkomen kul’. Desondanks kunnen twee verloofden hun ‘persoonlijke energiestromen laten samensmelten tot een magisch geheel in een nieuwe kosmische verbintenis’, volgens trouwbureau Art2Arrange tenminste. Of kunnen twee aanstaanden hun trouwceremonie een ‘diepere betekenis’ geven met kristallen en edelstenen, schrijft trouwmagazine Bruid & Bruidegom Magazine.
Samara verklaart: ‘Mensen zoeken nou eenmaal een diepere betekenis.’ En twee fantasten zullen elkaar wel vinden. Als de sterren goed staan, tenminste.
Ook met technisch klinkende wetenschap wordt liefde op het eerste gezicht verkocht: feromonen. Deze ‘seksuele lokstofjes’ zitten in parfums van Jean Paul Gautier en Lancôme die je zo bij de parfumerie kunt kopen. Werkt het? Nou, niet echt. Feromonensprays maken mensen niet leuker of aantrekkelijker. Zo zag psycholoog Robin Hare met een team van Australische collega’s geen enkel effect in 2017. De kwaliteit van het meeste onderzoek is ondermaats, aldus een overzichtsstudie in 2020 in Philosophical Transactions of the Royal Society B.
Volgens evolutiebioloog Tristram Wyatt is het op zich best denkbaar dat feromonen bij mensen een functie vervullen, al acht hij nog geen enkel molecuul bewezen, zei hij onlangs tegen de BBC. Toch maken datingbureaus al gretig gebruik van zo’n veronderstelling. Het New Yorkse Smell Dating bezorgt liefdeszoekers zweterige T-shirts van potentiële partners om aan te snuffelen. Het koppel dat elkaars kleding het lekkerst vindt ruiken, mag op date.
De feromonentheorie stelt dat je hersenen onbewust een klein hintje oppikken in iemands geur, en meteen denken: hé, met deze persoon wil je wel nakomelingen maken. En dat die reactie dan ook echt enkel en alleen komt door dat ene feromoon.
En daar zit precies de crux. Richard Doty, reukzin-onderzoeker van de University of Pennsylvania, noemt het idee dat één stof zo’n specifieke lustreactie opwekt te simpel voor hoe mensen werken (zie Skepter 35.1). Aangeleerd gedrag bepaalt mede de weerslag van zo’n geurstof, zegt Doty. En daarmee betreft het automatisch geen feromoon. Bovendien is het nooit bewezen dat mensen feromonen hebben. Van de zoogdieren hebben hooguit varkens die (dat is dankzij de fokkerij goed onderzocht).
Feromonen daargelaten bestaan er wel geurstoffen die de menselijke gemoedstoestand beïnvloeden. Maar in hoeverre dat allemaal samenhangt met onze voortplantingsbiologie – dat valt nog te bezien.
Meer chocolade, minder seks
En dan gaan er nog tal van beweringen rond over wat je allemaal kunt eten of drinken om de liefde te bevorderen. Meer liefde kun je bereiken met bittere chocomel, zeggen talloze spirituele coaches en yogadocenten. Ook bij mensen met veel volgers resoneert deze claim. Zo stelt cacao je volgens model, actrice en televisiekok Miljuschka Witzenhausen in staat om ‘op een liefdevolle manier waar te nemen wat er zich in je hart afspeelt’. En Honeyguide, een Nederlands vrijetijdsplatform met tienduizenden volgers op sociale media, zegt dat ‘ceremoniële cacao je hart opent voor liefde en zachtheid’. Samen cacao drinken, in een ‘cacao ceremonie’, laat je ‘verbinden met anderen’, zegt model en ‘cacao-facilitator’ Tara de Vries. En yogastudio Yoga met Lot noemt cacao ook wel de love drug.
Feromonen daargelaten bestaan er wel geurstoffen die de menselijke gemoedstoestand beïnvloeden
De truc is, volgens de goeroes, dat pure cacao de bloedvaten in je lijf verwijdt en de bloeddruk verlaagt. En cacao bevat antioxidanten, altijd goed. En dat lijkt ergens wel te kloppen: cacao bevat theobromine, een stimulerend middel dat ‘een positieve invloed heeft op onze stemming en onze alertheid,’ concluderen Spaanse onderzoekers die in 2015 het middel onderzochten, met de toevoeging dat ‘verder onderzoek nodig is om de gezondheidsvoordelen van cacaoconsumptie volledig te begrijpen’.
Ceremoniële cacaodrinkers gebruiken tot zo’n 40 gram pure cacao. Dat is een halve reep pure chocola à circa 300 gram theobromine. Dan kom je in een dosisbereik waarin je zo’n theobrominestimulatie zou kunnen voelen, stellen diverse studies. Zo concludeerden neurowetenschapper Matthew Baggott en zijn team in 2013 dat 250 milligram theobromine onder participanten ‘beperkte subjectieve effecten’ veroorzaakte.
Maar of chocola echt liefdevoller maakt? Cacao heeft weinig met liefde te maken, denken wetenschappers. Amerikaanse onderzoekers concludeerden in 2021 zelfs het tegenovergestelde. Zij ondervroegen zo’n zevenhonderd landgenoten over hun libido en chocoladeconsumptie, rekening houdend met stemmingsbedervers zoals lage bloeddruk. Wat bleek: vrouwen die meer chocola aten hadden vaak minder zin in seks. De onderzoekers besloten dat chocola eten seks als het ware vervangt. Dat komt omdat chocolade, net als een vrijpartij, de ‘gelukshormonen’ serotonine en dopamine in de hersens aanjaagt. Bij mannen was er overigens geen duidelijk verband.
Chocola is niet de enige onvolkomen liefdesopwekker in de voedselvoorziening. Sterker nog: ‘er zijn geen voedingsmiddelen die wetenschappelijk bewezen lustopwekkend zijn,’ zegt Anne Lutgerink, woordvoerder van het Voedingscentrum.
Alcohol is dat soms wél, verklaren diverse bronnen. Zo zouden een à twee glazen rode wijn per dag volgens een Italiaanse studie de geslachtsdrift verhogen. Voor die studie vroegen de onderzoekers zo’n achthonderd Toscaanse vrouwen naar hun wijnconsumptie. Vervolgens voltooiden de participanten de Female Sexual Function Index (FSFI) – een vragenlijst over seksuele gezondheid die onder andere naar verlangen, opwinding en vochtigheid vraagt. Wat bleek: gematigde wijndrinkers scoorden goed op de FSFI. Zo’n conclusie is echter niet doorslaggevend, zei de seksuele-gezondheidsspecialist Michael Krychman een paar jaar geleden tegen de BBC. Want evengoed kan een beter seksleven komen door voldoende sporten, gezond eten en weinig stress.
Waarom sommige mensen dan alsnog zweren bij lustopwekkend eten en drinken? Simpelweg omdat ze erin willen geloven, denkt Krychman. Dat placebo-effect blijkt ook uit experimenten, schrijft het Voedingscentrum. ‘Dan dénken deelnemers dat ze een werkzame stof krijgen. Die gedachte alleen is al zo sterk dat ze meer lust ervaren.’
Net zo goed kan spiritualiteit zélf een krachtig placebo zijn, verklaarde wijlen placebo-onderzoeker Andrea Evers van de Universiteit Leiden eens in Psychologie Magazine. Zoals helende bruiloft-stenen. ‘Als je een helende ervaring hebt met een kristal, dan bouw je een positief verwachtingspatroon op’, aldus Evers. Dan brengt een mineraal als veldspaat opeens hoop en liefde.
Een klik op het eerste gezicht
Manifesteren, chocola, edelstenen. Je dwingt er niet op magische wijze liefde mee af. Wat werkt dan wel? Gedeelde overtuigingen en interesses, zoals gezegd. Maar ook: vriendelijk zijn en een symmetrisch gezicht hebben. Ga je op date dan zijn verlegen glimlachen en wegkijken tekenen dat het lekker loopt, zegt Samara. Dat concludeerde zij twee jaar geleden op basis van 277 speeddates.
Weten die mensen dan ook direct of ze bij elkaar passen of niet? Binnen drie seconden kunnen mensen in elk geval aangeven of ze geïnteresseerd zijn in de ander, blijkt uit onderzoek van hoogleraar cognitieve psychologie Mariska Kret, een collega van Samara. Tijdens Lowlands Science, het live laboratorium van het Lowlands-festival, zetten de onderzoekers datepartners tegenover elkaar. Na de date moesten ze elkaar een cijfer geven.
Is zo’n wederzijdse interesse dan ‘liefde op het eerste gezicht’? Nee, zegt Samara. Voor liefde is meer nodig dan alleen aantrekkelijk zijn. Wat wel kan, concludeert Kret in haar onderzoek, is zoiets als een ‘instantane klik’ met een ander hebben. Verborgen spiegelgedrag, zoals een vergelijkbare hartslag, geeft blijk van zo’n klik, constateerde Kret. Kortom: als de hartslag van beide dates tegelijkertijd omhoogging, rapporteerde het koppel achteraf een klik.
Toch roept dit onderzoek vragen op. ‘Als ik een aantrekkelijke partner zie, heb ik geen toegang tot haar hartslag, en kan ik die niet volgen – ook niet onbewust lijkt me’, zegt hoogleraar methodologie Eric-Jan Wagenmakers van de Universiteit van Amsterdam desgevraagd. Dat klopt wel, zegt Samara: ‘We kunnen niet met röntgenvisie door de ander heen kijken en zien hoe iemands hart klopt.’ Maar andere fysiologische reacties, zoals zweten of blozen, zijn wél zichtbaar, vervolgt ze; en het zou kunnen dat via blozende blikken dus die klik ontstaat.
Toch nog een klein vraagtekentje. Daten is spannend. Breekt het zweet je dan niet sowieso uit, los van hoe aantrekkelijk je partner is? En heeft zo’n blosje op het gezicht niet eerder met de bierconsumptie op Lowlands van doen? Kret en haar team sloten dit uit, zegt Samara. Ze toonden aan dat gelijktijdige fysiologische veranderingen met specifieke tussenpozen aantrekking bepaalde, niet algemene opwinding.
Conclusie: zweten of blozen jij en je date op dezelfde momenten? Dan zit er, linksom of rechtsom, misschien wél liefde in de lucht.
Door Niels Olfert, freelance wetenschapsjournalist, in Skepter 39.2