door Dirk Koppenaal (21/12/2016)
Gisteren heeft het RIVM haar onderzoek naar sporten op kunstgras met rubberkorrels afgerond. Een speelverbod is niet noodzakelijk, er zijn weliswaar giftige stoffen in het rubber aangetroffen, maar het risico op kanker is verwaarloosbaar. De ophef over het gevaar van spelen op kunstgrasvelden is het paard achter de wagen spannen. De kankerverwekkende gifstoffen van de autobanden zijn namelijk al veel eerder – als fijnstof – in ons milieu gekomen.
Voetbal is soms een smerig spelletje, maar sinds de aanleg van kunstgrasvelden worden de voetballers minder vies. Kunstgras is niet meer of minder dan een groen hoogpolig tapijt van polyetheen of polypropeen. In huis wordt een tapijt vaak geplakt op een ondervloer om het mooi strak te houden, maar buiten kan dat natuurlijk niet. Om die reden moet het tapijt verzwaard worden. Op voetbalvelden waar relatief erg veel verzwaringsmateriaal nodig is, gebruikt men rubbergranulaatkorrels. Deze korrels zijn goedkoop omdat ze gemaakt worden van versnipperde oude autobanden. Hoe groen wilt u het hebben?
Volgens Europese richtlijnen moeten afgedankte en versleten autobanden hergebruikt worden. Helaas blijkt recycling niet altijd zo milieuvriendelijk als gedacht. In 2005 bleek uit Deens onderzoek dat het rubbergranulaat van kunstgrasvelden polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s) bevatten. Onderzoek van het RIVM in 2006 wees uit dat er zo weinig PAK’s vrijkomen dat er geen sprake was van een gezondheidsrisico. Een aflevering van Zembla zorgde dit jaar voor ophef. De rubberkorrels bevatten 10 tot 100 maal meer PAK’s dan de hoeveelheid die volgens Europese richtlijnen veilig beschouwd wordt. Voetballers in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië meenden dat zij er kanker van kregen.
Uit schattingen van het NOS-journaal van 19 december blijkt dat het vervangen van de ruim 1800 kunstvelden bijna een half miljard euro gaat kosten. Het vervangen van de korrels is goedkoper, maar komt ook al gauw op 150 miljoen euro uit. Wie dat moet betalen is voorlopig onduidelijk, maar veel belangrijker is de vraag: zijn we eigenlijk niet te laat?
Alle paniek gaat namelijk voorbij aan het feit dat het rubbergranulaat gemaakt is van versleten autobanden. Tijdens het verslijten van autobanden komt rubber als fijnstof in de lucht. Fijnstof ademen we in en eten we op, want het zit zo langzamerhand overal, ook in landbouwproducten, melk en vlees. Terwijl men zich druk maakt over een mogelijk verhoogd risico van spelen op kunstgrasvelden, wordt voor alle gemak vergeten dat we met het ritje naar het voetbalveld waarschijnlijk meer PAK’s binnenkrijgen dan tijdens zo’n gevaarlijke wedstrijd.
Onzichtbare vieze sneeuwbui
Een auto produceert 10 mg fijnstof per km; de schattingen lopen nogal uiteen. Op de Nederlandse autowegen wordt per jaar ruim 100 miljard km verreden, dat is dan ongeveer een miljoen kg fijnstof met PAK’s erin. Omgerekend is dat 0,03 gram rubber per vierkante meter grond in Nederland. Op voetbalvelden strooit men al gauw 5 kilogram korrels per vierkante meter, dus 150.000 maal meer. Maar het oppervlak telt, niet het volume, want gifstoffen komen niet vanzelf uit de korrel gekropen. De stofdeeltjes variëren in grootte van 0,6 – 10 micrometer, rubberkorrels zijn 1 – 4 millimeter groot. Als we heel voorzichtig doorrekenen met een 100 maal kleinere diameter voor stofdeeltjes, dan valt er op iedere vierkante meter grond jaar in jaar uit een hoeveelheid rubberstof vergelijkbaar met 3 gram kunstgraskorrels.
Drie gram lijkt niet veel, maar fijnstof en korrels vormen een groot verschil voor de volksgezondheid. Fijnstof waait makkelijk op, rubberkorrels niet. Fijnstof ademt men in, rubberkorrels niet. Het fijnstof daalt als een onzichtbare maar onophoudelijke vieze sneeuwbui neer op onze tuinen, weiden, akkers; rubberkorrels niet. En telkens als u zich in het verkeer begeeft, is de concentratie daar enorm veel hoger dan in ons rekenmodel.
Alle ophef over het vrijkomen van gifstoffen in autobanden is terecht. Maar voetbalclubs, overheden, het RIVM, journalisten en alle mensen die zich druk maken over kunstgrasvelden, kunnen zich beter richten op wat de grootste schade veroorzaakt: autobanden en autorijden.
En wat voetballen betreft, de kans op blijvend hersenletsel door koppen is vele malen groter dan de ‘PAK kans’ die leidt tot kanker.
Oorspronkelijk was dit artikel gepubliceerd op het (oude) Skepsis-blog en bestond de mogelijkheid om daaronder in discussie te gaan, waar geregeld uitvoerig gebruik van werd gemaakt. De discussie onder dit bericht kan de geïnteresseerde teruglezen in deze pdf (7 pagina’s).